Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen halk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rağbet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve giderek anonimleabat bir nazım biçimidir. ırlamakler anne kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise halk dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

ırlamaknün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir halk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Yani hece nüshası itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

ırlamaklerin önemli çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde halkın finansı olurlar ve halkın her kesimine hitap eden sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. ırlamakler çoğu defa, bir doğa fenomenı ya da bir kahramanlık zıtsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mevzi adlarının, ayrıca mevzuların da değiştiği görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü koşukler olarak dü kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine düz uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise çoğu kez sahne havaları mevzi tuzakır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş esir adı verilmektedir.

Türklerde emeklenen konulara nazaran bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına nazaran koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Doğa koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Merasim koşukleri
İş koşukleri
Muhaliflıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Baziçe koşukleri
Mizaç ve hayvan koşukleri
Zeybek ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve dağklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri